Dzisiaj, 19 października, w Polsce obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci Duchownych Niezłomnych. To państwowe święto stanowi hołd dla kapłanów i osób konsekrowanych, którzy w różnych epokach pozostawali wierni Bogu, prawdzie i Ojczyźnie mimo brutalnych prześladowań. Dla Polaków na Białorusi ten dzień ma szczególny, głęboko osobisty wymiar. Także na ziemi grodzieńskiej i poleskiej nie brakowało bowiem niezłomnych duszpasterzy, którzy za obronę krzyża, języka ojczystego i polskiej tożsamości płacili więzieniem, łagrami, a nawet własnym życiem.
Data obchodów nawiązuje bezpośrednio do rocznicy porwania i męczeńskiej śmierci bł. księdza Jerzego Popiełuszki, który powtarzał:
„Bez wolności sumienia i prawa do publicznego wyznawania wiary nie ma mowy o wolności narodu”.
Gdy mówi się o Duchownych Niezłomnych, najczęściej przywoływane są postacie podręcznikowe znane w całej Polsce. Jednak również w dziejach ziem dzisiejszej Białorusi zapisali się kapłani, których losy w pełni oddają sens tego święta. Byli oni nie tylko przewodnikami duchowymi, lecz również strażnikami narodowej pamięci i chrześcijańskich wartości.
Jednym z najbardziej znanych jest ks. Adam Falkowski, proboszcz parafii w Iszczołnie koło Szczuczyna. W czasie Powstania Styczniowego duchowny ten aktywnie wspierał polskie dążenia niepodległościowe. Za swoją niezłomną postawę został aresztowany przez władze carskie, skazany na śmierć i stracony w Lidzie w 1863 roku. W pamięci mieszkańców Grodzieńszczyzny pozostał jako kapłan, który nie wyrzekł się Boga ani narodowych przekonań nawet w obliczu katowskiego wyroku.
W gronie bohaterów związanych z naszą ziemią szczególne miejsce zajmuje także św. Andrzej Bobola – jezuita i męczennik, którego życie i działalność splatały się z terenami dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Jego okrutna śmierć stała się symbolem niezłomności, a sam święty pozostaje jednym z najważniejszych patronów Polski oraz postacią niezwykle bliską wiernym, wśród których do dziś żywa jest pamięć o jego posłudze.
Najbardziej wyrazistym, a zarazem najbliższym nam chronologicznie symbolem oporu wobec bezbożnego systemu totalitarnego jest postać śp. kardynała Kazimierza Świątka. Ten legendarny duszpasterz Polesia za wierność Kościołowi i konspirację patriotyczną usłyszał od NKWD wyrok śmierci, od którego cudem ocalał. Po ponownym areszcie w 1944 roku spędził dziesięć dramatycznych lat w sowieckich łagrach w tajdze i Workucie. Gdy po odbyciu kary mógł wyjechać do bezpiecznej Polski, wybrał powrót do swoich kresowych parafian w Pińsku, narażając się na wieloletnie szykany. Przetrwał wszystko, stając się po latach symbolem odrodzenia struktur kościelnych. Swoją niezłomną filozofię życiową zamknął w przejmującym wspomnieniu z przesłuchań:
„Szkoda kuli na takich jak ty – usłyszałem. I ta kula na mnie się nie znalazła. Zostałem, by dać świadectwo”.
Historia Kościoła na naszych ziemiach zna znacznie więcej – często cichych i bezimiennych – bohaterów. W okresie carskich prześladowań, podczas pożogi II wojny światowej oraz w mrocznych czasach Związku Sowieckiego, lokalni duchowni byli nieustannie represjonowani za wierność religii i polskiej tradycji. Zamykano świątynie, brutalnie ograniczano działalność duszpasterską, a księży poddawano stałym szykanom. Mimo to Kościół niezmiennie pozostawał bezpieczną przystanią – miejscem, w którym autentycznie przechowywano pamięć o narodowych korzeniach i uczono kolejne pokolenia odpowiedzialności za wspólnotę.
Dla Polaków mieszkających na Białorusi dzisiejsze święto to nie tylko okazja do wspomnienia postaci z ogólnokrajowych panteonów. To przede wszystkim dzień żywej pamięci o kapłanach z Iszczołny, Lidy, Grodna, Wołkowyska, Prużany i setek innych mniejszych miejscowości, którzy przez dziesięciolecia totalitarnej nocy pomagali rodakom zachować wiarę, język ojczysty oraz narodową tożsamość. Ich duchowe dziedzictwo do dziś przypomina, że nawet w najtrudniejszych czasach można pozostać wiernym wyznawanym wartościom, a cicha służba Bogu i ludziom bywa najpiękniejszą, bo żywą formą patriotyzmu.
Opr. Kazimierz Sadowski/Znadniemna.pl, źródło ilustracji: parafiawawrzynca.pl
