Sensacyjne odkrycie w Archiwum Głównym Akt Dawnych. Badania dr Emily Peppers z Uniwersytetu Warszawskiego wskazują, że polsko-litewski szlachcic Olbrycht Górecki jako pierwszy na świecie stworzył struny z metalowym oplotem.
Poznaj historię zapomnianego wynalazcy z otoczenia księcia Bogusława Radziwiłła
Olbrycht Górecki, bo o nim mowa, przez stulecia pozostawał jedynie enigmatyczną wzmianką w siedemnastowiecznych zapiskach londyńskiego uczonego Samuela Hartliba. Dziś wiemy już na pewno: ten polsko-litewski szlachcic, lennik i zaufany korespondent księcia Bogusława Radziwiłła, był pionierem, który jako pierwszy owinął jedwabny lub jelitowy rdzeń struny cienkim, srebrnym drutem. Zanim Antonio Stradivari zaczął eksperymentować z otwartym oplotem w dalekiej Cremonie, to właśnie nasz kresowy rodak w listach słanych z Oksfordu do swojego protektora radził, jak okiełznać materię i dźwięk.
Dla badaczy historii ziem dzisiejszej Białorusi i Litwy to odkrycie ma wymiar symboliczny. Bogusław Radziwiłł – Generalny Namiestnik Prus Książęcych, ale przede wszystkim pan na Słucku i Kopysiu – otaczał się ludźmi nieszablonowymi. To na jego dworach, gdzie mieszały się wpływy kalwińskiej Europy Zachodniej z tradycjami unickimi i prawosławnymi Polesia, tętniło życie intelektualne i artystyczne. Górecki, wysłany po naukę na uniwersytety w Wittenberdze i Oksfordzie, nie był jedynie biernym obserwatorem zachodnich nowinek. Był reprezentantem tej unikalnej, kresowej elity, która łączyła sarmacki temperament z technicznym pragmatyzmem.
Książę Bogusław Radziwiłł (1620–1669) – magnat, namiestnik Prus Książęcych i pan na Słucku, do którego Olbrycht Górecki kierował swoje listy opisujące rewolucyjny wynalazek strun z metalowym oplotem. Portret autorstwa nieznanego malarza z XVII wieku. Źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie / Wikimedia Commons (Domena publiczna)
Można wręcz zaryzykować stwierdzenie, że to właśnie kresowa nostalgia i potrzeba wydobycia głębszego, bardziej melancholijnego tonu pchnęły Góreckiego do jego metalowego wynalazku. Tradycyjne struny basowe z baranich jelit, wymagające zużycia surowca z kilkudziesięciu zwierząt, były głuche, nietrwałe i wrażliwe na wilgoć – tak dobrze znaną mieszkańcom nadniemeńskich i nadprypeckich borów. Srebrny oplot Góreckiego dał instrumentom nową gęstość, elastyczność i przede wszystkim – donośność, która potrafiła przebić się przez gwar magnackich sal.
Większość osobistych pism Olbrychta Góreckiego spłonęła bezpowrotnie w Warszawie podczas Powstania Warszawskiego, wraz z bezcennymi zbiorami Biblioteki Załuskich. Pozostał nam jednak pośmiertny inwentarz z Oksfordu: kilka książek, instrumenty i tajemnicza skrzynka z narzędziami, w której kryły się zapewne pilniki i zwoje metalowego drutu. Choć jego korespondencja z Radziwiłłem została przerwana przez bezwzględny bieg historii, to właśnie w tych kilku zachowanych po polsku listach bije serce dawnego Wielkiego Księstwa – krainy, która dała światu nie tylko poetów i żołnierzy, ale, jak się okazuje, również architekta współczesnego brzmienia muzyki. Gdy następnym razem usłyszymy niskie, wibrujące akordy, pamiętajmy o Góreckim z otoczenia księcia Bogusława Radziwiłła, który srebrną nicią połączył Kresy z całym muzycznym światem.
Znadniemna.pl na podstawie Dzieje.pl, na zdjęciu: struny z metalowym oplotem na skrzypcach, źródło: Pixabay
