Choć Czesław Wołłejko nie urodził się w Grodnie ani nie spędził w nim całego życia, to właśnie to kresowe miasto odegrało w jego biografii rolę przełomową. Tutaj, jako młody aktor, zetknął się po raz pierwszy z profesjonalnym teatrem i doświadczył wydarzeń, które ukształtowały jego późniejszą karierę. Dziś, w 110. rocznicę jego urodzin, warto przypomnieć, jak ważną rolę odegrało Grodno w rozwoju jego talentu scenicznego.
Teatr im. Elizy Orzeszkowej – serce kulturalnego Grodna
W okresie międzywojennym Grodno odżyło jako ośrodek teatralny. Po długiej przerwie, sięgającej czasów pamiętających klęskę Napoleona, wznowiono w Grodnie działalność miejskiej sceny, która przybrała imię Elizy Orzeszkowej. Placówka stała się centrum życia kulturalnego miasta, przyciągając zarówno aktorów dramatycznych, jak i gwiazdy sceny rewiowej.
Na deskach teatru pojawiali się m.in.: Juliusz Osterwa – związany z legendarną „Redutą”, Hanka Ordonówna – gwiazda sceny rewiowej, siostry Halama – rodzina tancerek z Warszawy, która zdobywała popularność w latach 20. i 30. Ich występy pokazywały Grodno jako ważny ośrodek kulturalny na Kresach.
Ignacy Wołłejko – ojciec przyzsłego gwiazdora
W Grodnie swoją karierę rozwijał także ojciec Czesława – Ignacy Wołłejko. Urodzony w Wilnie w 1896 roku, był aktorem, tancerzem i reżyserem. Od 1927 roku występował w Teatrze im. Elizy Orzeszkowej, a od 1932 roku w Teatrze Domu Żołnierza, gdzie również reżyserował i prowadził zajęcia dla młodych aktorów.
W okresie pierwszej okupacji sowieckiej (1939–1941) Ignacy pracował w Państwowym Teatrze Polskim w Białymstoku i Grodnie, grając w klasycznych spektaklach takich jak „Dziady” czy „Wielki Fryderyk”. Jego obecność w Grodnie była nieoceniona dla syna, który właśnie szukał swojej drogi zawodowej.
Czesław Wołłejko – debiut w cieniu historii
Czesław Wołłejko, fot.: Film Nr. 9-10; 1 January 1947, Public Domain, commons.wikimedia.org
Syn Ignacego Wołłejki, Czesław Wołłejko, urodził się 17 marca 1916 roku w Wilnie, gdzie mieszkał do 1939 roku. Po zajęciu Wilna przez Armię Czerwoną 18 września 1939 roku zbiegł do Grodna do rodziców. Jesienią 1939 roku rozpoczęła się jego przygoda z aktorstwem.
Czesław Wołłejko i Zofia Barwińska w sztuce „Szczeniaki”, fot.: Film Nr. 9-10; 1 January 1947, Public Domain, commons.wikimedia.org
Rok później został słuchaczem Studia Aktorskiego przy ówczesnym Teatrze Polskim Białoruskiej SRR w Białymstoku pod kierunkiem dyrektora Aleksandra Węgierko. W 1940 roku Węgierko, zauroczony talentem młodego człowieka, powierzył mu rolę w sztuce „Panna Maliszewska” Gabrieli Zapolskiej – był to debiut aktorski Czesława.
Po napaści Niemiec hitlerowskich na Związek Sowiecki Wołłejko mieszkał w Grodnie i do 1945 roku pracował jako kelner w restauracji „Lux”, będącej znanym miejscem spotkań artystycznych w mieście. To właśnie w Grodnie, w 1942 roku, ożenił się z Haliną Czengery (1919–1981), córką Władysława Czengerego (1888–1942), aktora, reżysera i dyrektora teatru w Grodnie. Z Haliną miał dwie córki – Jolantę (urodzoną 15 września 1942 roku w Grodnie) i Magdalenę (urodzoną 27 maja 1955 roku w Warszawie).
W 1944 roku Wołłejko powrócił do aktorstwa. Z żoną i córką wyjechał do Lublina, gdzie grał w Teatrze Wojska Polskiego, następnie w Łodzi i Poznaniu. Od 1947 roku związał się z Warszawą, występował i reżyserował w teatrach Polskim, Współczesnym, Klasycznym i Ateneum, był wykładowcą w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej. Wystąpił w około 30 filmach od „Młodości Chopina” (1951) do „Republiki nadziei” (1986). Wydał zbiór wierszy „Niebo błękitne”.
W 1961 roku rozwiódł się z Haliną i ożenił z aktorką Iloną Stawińską (1932–2011).
Grób Czesława Wołłejki na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, fot.: wikipedia.org
Zmarł 7 lutego 1987 roku w Warszawie podczas przygotowań do roli Wolanda w „Mistrzu i Małgorzacie” na deskach Teatru Współczesnego. Pochowany jest na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.
Dla Wołłejków Grodno było czymś więcej niż miejscem zamieszkania: dawało dostęp do profesjonalnego teatru, było przestrzenią życia kulturalnego i rodzinną przystanią, w której młody Czesław rozwijał swój talent. Teatr Elizy Orzeszkowej, Teatr Domu Żołnierza oraz restauracja „Lux” tworzyły środowisko, w którym młody Czesław nie tylko szlifował talent , lecz także zdobywał doświadczenie sceniczne.
Grodno pozostaje symbolicznym początkiem jego kariery – miejscem, które ukształtowało aktora, zdobywającego później uznanie w całej Polsce.
Na zdjęciu: Teatr Miejski im. Elizy Orzeszkowej w Grodnie (1929 – 1939). Gmach teatru. Na pierwszym planie widoczny pomnik Elizy Orzeszkowej. Fot.: Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny – Archiwum Ilustracji/Narodowe Archiwum Cyfrowe
Opr. Waleria Brażuk/Znadniemna.pl
