W 2026 roku przypada 430. rocznica zawarcia Unii Brzeskiej, podpisanej w 1596 roku w Brześciu nad Bugiem. Wydarzenie to dało początek Kościołowi unickiemu, dziś znanemu jako Kościół greckokatolicki, który zachował tradycję liturgiczną Wschodu, pozostając w jedności ze Stolicą Apostolską.
Jubileusz jest upamiętniany zarówno w Polsce, jak i za granicą. W dniach 22–23 października na Uniwersytecie w Siedlcach odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa „Oblicza Wschodu”, poświęcona historii i dziedzictwu Kościołów wschodnich. W spotkaniu uczestniczyli badacze z Polski, Ukrainy, Litwy, Austrii, Niemiec, Włoch i Bułgarii.
Jednym z ważniejszych wydarzeń jubileuszowych w Polsce były także obchody zorganizowane 14 listopada w Warszawie pod hasłem „Unici Rzeczypospolitej dziękują za dar Jedności”. Spotkanie połączono z 20-leciem duszpasterstwa białoruskich grekokatolików w Polsce. W programie znalazły się wykłady historyczne, dyskusja oraz Boska Liturgia sprawowana w obrządku bizantyjskim.
Rocznica jest przypominana również w innych krajach Europy. W dniach 9–10 listopada w Rzymie odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa „The Union of Brest 1596 and Beyond”, zorganizowana przez Niemiecki Instytut Historyczny w Rzymie i École française de Rome. Uczestnicy z wielu krajów Europy analizowali znaczenie Unii Brzeskiej dla dziejów chrześcijaństwa w Europie Środkowo-Wschodniej oraz historię Kościołów unickich.
Szeroki wymiar jubileusz ma również na Ukrainie, gdzie Ukraiński Kościół Greckokatolicki działa swobodnie, a 430-lecie Unii Brzeskiej zostało wpisane przez Radę Najwyższą Ukrainy do oficjalnego kalendarza rocznic państwowych na 2026 rok. W październiku odbył się tam m.in. trzydniowy cykl konferencji na wschodzie kraju – w Zaporożu, Krzywym Rogu i Dnieprze – pod hasłem „430 lat Unii Brzeskiej i lekcje niezłomności dla Ukrainy”, współorganizowany przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, Ukraiński Uniwersytet Katolicki we Lwowie oraz Egzarchat Doniecki UKGK. Sesje naukowe i uroczystości zorganizowano także m.in. w Tarnopolu i Berdyczowie.
Dla Polaków mieszkających na Białorusi rocznica ma wymiar szczególny. To właśnie w Brześciu, jednym z najważniejszych historycznych miast dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego, zawarto unię, która przez stulecia kształtowała życie religijne i kulturę znacznej części mieszkańców ziem dzisiejszej Białorusi. Współczesne obchody przypominają o wspólnym dziedzictwie narodów dawnej Rzeczypospolitej oraz o duchowej tradycji, która pozostawiła trwały ślad w historii regionu.
Zauważalne jest przy tym, że choć jubileusz jest uroczyście przypominany na Ukrainie, a także przez środowiska naukowe, katolickie i emigracyjne w Polsce oraz innych krajach Europy, nie odnotowano oficjalnych obchodów rocznicowych na samej Białorusi, gdzie zawarta przed 430 laty unia stanowiła jedno z najważniejszych wydarzeń w dziejach miejscowego chrześcijaństwa.
Znadniemna.pl na podstawie materiałów Uniwersytetu w Siedlcach, Niemieckiego Instytutu Historycznego w Rzymie, École française de Rome, Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego oraz relacji Duszpasterstwa Białoruskich Grekokatolików w Polsce, na zdjęciu: uczestnicy warszawskich obchodów 430. rocznicy Unii Brzeskiej oraz 20-lecia duszpasterstwa białoruskich grekokatolików w Polsce, 14 listopada 2026 r., fot.: belarus2020.churchby.info




