Dziś, 18 maja 2026 roku, mija 116 lat od śmierci Elizy Orzeszkowej – jednej z najwybitniejszych polskich pisarek, autorki „Nad Niemnem”, od dziesięcioleci związanej z Grodnem. Jej twórczość i działalność społeczna pozostają trwałym elementem dziedzictwa kulturowego nadniemeńskiej ziemi.
Eliza Orzeszkowa zmarła 18 maja 1910 roku w Grodnie, w swoim domu przy dzisiejszej ulicy jej imienia. Jak przypominaliśmy kilka lat temu, jej pogrzeb stał się wielką manifestacją mieszkańców miasta, którzy żegnali pisarkę jako osobę głęboko zaangażowaną w sprawy społeczne, edukacyjne i dobroczynne. Kondukt żałobny przeszedł ulicami Grodna na cmentarz farny, gdzie Orzeszkowa spoczęła obok swojego męża, Stanisława Nahorskiego.
Pamięć o pisarce jest w Grodnie żywa do dziś. W swoim oficjalnym wpisie na facebooku Konsulat Generalny RP w Grodnie podkreślił:
„Konsulat Generalny RP w Grodnie, pamiętając o słynnych Polakach z Grodzieńszczyzny, dzisiaj składa hołd autorce powieści Nad Niemnem w rocznicę jej śmierci. 116 lat temu – w Grodnie – zmarła Eliza Orzeszkowa, pisarka i działaczka społeczna, której powieści dają bogaty obraz życia społecznego epoki.”
Wpis przypomina również o miejscach związanych z pisarką: muzeum jej imienia, grobie Jana i Cecylii Bohatyrowiczów oraz innych punktach na mapie Grodzieńszczyzny, które stały się częścią literackiego i historycznego krajobrazu regionu. Konsulat zwrócił jednocześnie uwagę na obowiązujące ostrzeżenia dotyczące podróży na Białoruś, odsyłając do komunikatu MSZ.
Twórczość Orzeszkowej – zwłaszcza „Nad Niemnem” – pozostaje jednym z najważniejszych świadectw kultury polskiej na Kresach. Jej powieści, głęboko zakorzenione w realiach nadniemeńskiej ziemi, stały się literackim pomnikiem lokalnej historii, pamięci powstańczej i życia codziennego mieszkańców regionu.
Znadniemna.pl, na zdjęciu: Eliza Orzeszkowa na ostatniej fotografii, fot.: domena publiczna / Wikimedia Commons
