Zbigniew Kabata ps. „Bobo” — kresowiak, partyzant, poeta i uczony

Na dzisiaj przypada rocznica urodzin jednej z najbardziej barwnych i wielowymiarowych postaci polskiego kresowego dziedzictwa — podpułkownika Zbigniewa Kabaty ps. „Bobo”. Jego życie to przykład niezwykłej odwagi, pasji i niezłomnego patriotyzmu, który realizował zarówno na polu walki, jak i w nauce czy literaturze.

Młodość na Polesiu i kształtowanie charakteru

Zbigniew Kabata urodził się 17 marca 1924 roku w Jeremiczach, powiat Kobryń, w województwie poleskim. Jego ojciec Piotr Kabata był oficerem-legionistą 6. Pułku Piechoty Legionów, walczył w wojnie obronnej 1939 r., a następnie jako partyzant. Po wojnie został uwięziony i zesłany na Syberię, podobnie jak wielu żołnierzy Armii Krajowej.

Zbigniew dorastał w atmosferze patriotyzmu i dyscypliny. Już w młodości wykazywał niezwykłą zdolność do nauki, talent literacki i zamiłowanie do morza. Kształcił się w I. Korpusie Kadetów Marszałka Józefa Piłsudskiego we Lwowie, a pasja do morza zaprowadziła go na jacht harcerski „Zawisza Czarny” pod dowództwem gen. Mariusza Zaruskiego. Przeniesienie rodziny na Ziemię Kielecką uchroniło małego Zbyszka przed wywózką na Syberię i umożliwiło uczestnictwo w działalności konspiracyjnej ojca — będącego komendantem Podobwodu AK Szydłów oraz Obwodu Busko.

Partyzant „Bobo” — odwaga i bohaterstwo

Zbigniew Kabata wstąpił do grupy konspiracyjnej „Odwet”, działającej w Tarnobrzegu i okolicach pod dowództwem Władysława Jasińskiego ps. „Jędruś”. Tam młody człowiek tworzył artykuły, redagował prasę konspiracyjną i pisał piosenki, które podnosiły morale partyzantów.

Jako żołnierz oddziału partyzanckiego „Jędrusie” i 2. Pułku Piechoty Legionów AK uczestniczył w niemal wszystkich akcjach bojowych w rejonie Sandomierszczyzny i Tarnobrzega. Najbardziej spektakularne z nich to: uwolnienie 55 więźniów z więzienia w Opatowie; uwolnienie 136 więźniów z więzienia w Mielcu; wykonanie wyroku na agencie gestapo podczas meczu piłkarskiego w Mielcu, w pełnym otoczeniu Niemców; obrona własnego życia, w której błyskawicznie zastrzelił czterech niemieckich żołnierzy.

Partyzant Kabata wyróżniał się nie tylko odwagą, ale również poczuciem obowiązku i wysoką etyką. Oddział „Jędrusiów” przestrzegał zasad moralno-etycznych: nie dopuszczał do nadużyć wobec ludności cywilnej, a pomoc słabszym, chorym i ubogim była standardem działań konspiracyjnych.

Za swoje czyny nasz bohater został odznaczony Srebrnym Krzyżem Orderu Wojennego Virtuti Militari, dwukrotnie Krzyżem Walecznych, trzykrotnie Medalem Wojska, Krzyżem Armii Krajowej, Krzyżem Partyzanckim oraz Medalem za Zasługi dla Obronności Kraju.

Twórczość literacka — pieśni i wiersze jako kronika wojny

Kabata był również utalentowanym poetą i pamiętnikarzem. Już w czasach konspiracji pisał artykuły i piosenki dla oddziału „Jędrusie”. Jego wiersz pt. „Byłaś radością i dumą” poświęcony Armii Krajowej zdobył miano nieoficjalnego hymnu AK. Twórczość „Bobo” nie ograniczała się do poezji wojennej — w kolejnych latach tworzył pamiętniki, wspomnienia i poezję, która utrwalała idee patriotyzmu, odwagi i poświęcenia dla Ojczyzny.

Równolegle z Kabatą w grupie „Odwet” działał m.in. kpt. Eugeniusz Dąbrowski ps. „Genek”, który później dokumentował dokonania partyzanckie w swoich książkach. Wspólna działalność „Bobo” i jego kolegów ukształtowała pokolenia harcerzy i młodych Polaków w duchu odpowiedzialności, honoru i poświęcenia.

Po wojnie — życie w drodze i rozwój naukowy

Po wojnie Kabata przedostał się do Armii Polskiej w Niemczech, a następnie do Armii Andersa we Włoszech, ostatecznie osiedlając się w Wielkiej Brytanii. Tam odbył kurs rybacki w Aberdeen w Szkocji i przez wiele lat pracował na statkach rybackich — doświadczenia te opisał w książce pt. „Żniwa na głębinie”.

Pasja do morza poprowadziła go na studia uniwersyteckie, które ukończył w 1955 roku z wyróżnieniem, uzyskując w 1959 roku stopień doktora filozofii, a w 1966 roku tytuł doktora nauk.

Od 1967 roku Kabata kierował Pracownią Parazytologii w Nanaimo w Kanadzie, gdzie zyskał międzynarodową sławę. Jego dorobek obejmuje 153 prace naukowe w 3 językach, w 15 krajach, a jego największe dzieło — Parasitic Copepoda of British Fishes (Londyn, 1979) — stało się klasyką w dziedzinie parazytologii.

W nauce Kabata pozostawił trwały ślad — 18 gatunków nowo opisanych widłonogów nazwano jego nazwiskiem, co w parazytologii stanowi najwyższe wyróżnienie. Za wybitne osiągnięcia naukowe otrzymał Order Kanady (2009 r.) — najwyższe cywilne odznaczenie tego kraju.

Prof. Zbigniew Kabata zmarł 4 lipca 2014 roku w Nanaimo w Kanadzie w wieku 90 lat.

Dziedzictwo i pamięć

Mimo pracy naukowej Kabata utrzymywał ścisłe więzi z byłymi kolegami z AK. Był blisko związany m.in. z majorem Michałem Mandziarą ps. „Siwy”, który w 1945 roku uwolnił 298 więźniów UB w Kielcach. Kabata wciąż czerpał inspirację z czasów partyzanckich, podtrzymując pamięć o bohaterskich czynach oddziału „Jędrusie” oraz o moralnych wartościach, jakie przyświecały ich działalności.

Zbigniew Kabata pozostaje symbolem połączenia odwagi wojskowej, talentu literackiego i geniuszu naukowego. Jego życie pokazuje, że kresowiak z Polesia może wyrastać ponad przeciętność: jako harcerz, kadet, partyzant, poeta i uczony światowego formatu.

Jego dokonania stanowią inspirację dla kolejnych pokoleń, a pamięć o nim jest wciąż żywa w Polsce i za granicą. W Opatowie powstała tablica upamiętniająca jego heroiczne czyny, a w przyszłości rozważane jest nadanie mu najwyższego odznaczenia państwowego — Orderu Orła Białego.

Zbigniew „Bobo” Kabata to człowiek, którego życie jest dowodem, że odwaga, talent i pasja mogą tworzyć trwałe dziedzictwo — zarówno w służbie Ojczyźnie, jak i w nauce dla całego świata.

„O Matko Święta, Pani Sulisławska,
co spod podwójnej, w niebo mknącej wieży
z ciemnego na nas spoglądasz obrazka,
módl się za nami.
Niech ten Grób co leży u stóp Twoich
światłość okryje wieczysta.
W błogosławieństwie serdecznym
zachowaj męstwo rozsiane nieśmiertelnym pyłem.
A mnie, Panno Czysta, Matko Jędrusiowa,
wybacz, to że przeżyłem.”
Zbigniew Kabata

Na zdjęciu: Zbigniew Kabata z odznaczeniami (na szyi Krzyż Komandorski Odrodzenia Polski) i jako naukowiec. Fot.: muzeum-ak.pl

Opr. Kazimierz Sadowski/Znadniemna.pl