W 266. rocznicę urodzin generała Michała Sokolnickiego pragniemy przypomnieć postać, która w Grodnie zapisała jedną z najbardziej spektakularnych kart kampanii 1792 roku. Wybitny inżynier wojskowy, absolwent warszawskiej Szkoły Rycerskiej, a w późniejszych latach generał armii Księstwa Warszawskiego i uczestnik wyprawy na Moskwę, nasz bohater uchodził w oczach współczesnych za oficera o nieprzeciętnym zmyśle taktycznym. Potomni zapamiętali go jako żołnierza dwóch epok, który do rzemiosła wojennego podchodził z precyzją konstruktora.
Michał Sokolnicki, urodzony29 września 1760 roku w Wierzei koło Buku (Wielkopolska), zdobył gruntowne wykształcenie wojskowe w kraju, a następnie pogłębiał wiedzę z zakresu hydrografii i geodezji w Niemczech i Francji. Gdy w 1792 roku wybuchła wojna polsko-rosyjska w obronie Konstytucji 3 Maja, objął on funkcję kwatermistrza generalnego armii litewskiej. Szybko napierające wojska carskie zmusiły siły polsko-litewskie do odwrotu. To właśnie wtedy, na odcinku nadniemeńskim w okolicach Grodna, Sokolnicki dokonał czynu, który na stałe wpisał się do historii polskiej inżynierii wojskowej.
W obliczu braku wykwalifikowanych rzemieślników i materiałów, Sokolnicki osobiście objął rolę projektanta, kierownika budowy oraz komendanta przeprawy. W głębokiej dolinie rzecznej, gdzie niemożliwe było wbicie tradycyjnych pali, zastosował genialne i nowatorskie rozwiązanie architektoniczne. Wzniósł most pływający z połączonych tratw, oparty na planie łuku, który był naturalnie zaklinowany i stabilizowany przez silny prąd Niemna. Jako klucz całego sklepienia posłużył statek, na który Sokolnicki wpłynął osobiście w miejsce najsilniejszego nurtu, aby spiąć liny i zabezpieczyć konstrukcję. Ta trwała przeprawa o długości ponad 120 metrów umożliwiła sprawne i bezpieczne wycofanie się całego polskiego korpusu wraz z ciężkimi taborami i artylerią, krzyżując tym samym plany rosyjskiego pościgu.
Wykonana przy pomocy sztucznej inteligencji wizualizacja mostu Sokolnickiego na Niemnie
Grodno stało się dla młodego wówczas podpułkownika miejscem kluczowym – to tutaj jego teoretyczna wiedza inżynieryjna została poddana najcięższej weryfikacji na polu bitwy. Choć wojna 1792 roku zakończyła się porażką polityczną Rzeczypospolitej, Sokolnicki nie złożył broni. Walczył w insurekcji kościuszkowskiej, a po upadku państwa emigrował do Francji, gdzie współtworzył Legię Naddunajską. Stał się jednym z kluczowych strategów napoleońskich na Wschodzie. Dla cesarza Francuzów przygotował m.in. słynne opracowania geograficzne i wywiadowcze dotyczące Rosji, a podczas kampanii 1812 roku służył w ścisłym sztabie Napoleona Bonapartego jako jego osobisty adiutant.
Swoją żołnierską drogę kontynuował w kampanii saskiej. W 1813 roku, podczas bitwy pod Lipskiem, generał Sokolnicki dowodził dwiema brygadami jazdy w korpusie generała Aleksandra Różnieckiego, wykazując się niezłomnością na zagrożonym, prawym skrzydle wojsk francuskich.
Dziś, wspominając rocznicę jego urodzin, patrzymy na Sokolnickiego przez pryzmat Grodna. Miasto to zapisało się w jego biografii jako miejsce, gdzie talent inżyniera zbiegł się z niezłomnością obrońcy ojczyzny. Oryginalny most nad Niemnem, choć istniał zaledwie chwilę, pozostaje trwałym symbolem polskiej pomysłowości wojskowej – konstrukcji wzniesionej z drewna, lin i niezwykłej determinacji.
Opr. Walery Kowalewski/Znadniemna.pl, Ilustracja: Portret generała Michała Sokolnickiego – 1815 r., źródło: Wikipedia
