Na Białorusi art. 361‑4 kodeksu karnego stał się jednym z głównych narzędzi represji wobec społeczeństwa. Za rozmowę z niezależnymi mediami, wysłanie zdjęcia wojskowej kolumny, pomoc więźniom politycznym czy nawet obecność na jawnych rozprawach sądowych można trafić do więzienia na kilka lat. Według Centrum Praw Człowieka „Wiasna” skazano już co najmniej 1083 osób, a tylko w ostatnich trzech miesiącach — 135 kolejnych.
⚠️ OSTRZEŻENIE: Portal Znadniemna.pl jest uznawany przez władze Białorusi za „formację ekstremistyczną”. Czytanie go na terenie Białorusi grozi odpowiedzialnością karną. Można to robić wyłącznie poza granicami kraju, albo po usunięciu śladów odwiedzin z urządzeń elektronicznych (historia przeglądarki, cache, pliki cookies).
Artykuł 361‑4, obowiązujący od 2021 roku, stał się narzędziem, które pozwala władzom uznawać za „sprzyjanie ekstremizmowi” działania będące zwykłym korzystaniem z praw człowieka. Jego stosowanie wpisuje się w szerszy system represji opisany przez ekspertów ONZ, którzy 15 września 2026 r. stwierdzili, że białoruski wymiar sprawiedliwości został „zamieniony w broń do tłumienia sprzeciwu”, a państwo dopuszcza się „szerokich i systematycznych naruszeń praw człowieka”.
Najczęściej oskarżenia dotyczą kontaktów z niezależnymi mediami: udzielonych wywiadów, komentarzy, przesłanych zdjęć czy informacji. Przykładem jest sprawa adwokata Dzmitryja Laeuski, skazanego na trzy lata kolonii za wywiady udzielone mediom, które w momencie rozmowy nie miały jeszcze statusu „ekstremistycznych”.
Drugą dużą kategorią jest tzw. „sprawa Gajuna”, dotycząca projektu dokumentującego ruchy wojsk rosyjskich i białoruskich. Skazano już co najmniej 231 osób, często na podstawie jednego wysłanego zdjęcia lub wiadomości. 81 z nich pozostaje w więzieniach.
Represje obejmują również pomoc więźniom politycznym — paczki, przelewy, wsparcie rodzin. Za takie działania skazano co najmniej 35 osób, w tym 65‑letnią Natalię Malec, która otrzymała trzy i pół roku więzienia za drobną pomoc i listy solidarności.
Jak podkreśla „Wiasna”, art. 361‑4 służy do zastraszania społeczeństwa i kryminalizacji kontaktów z niezależnymi strukturami. Według najnowszego raportu ekspertów ONZ białoruski system wymiaru sprawiedliwości został „zamieniony w broń do tłumienia sprzeciwu”. Eksperci wskazują, że organy ścigania, prokuratura i sądy działają wspólnie, aby eliminować osoby uznane za przeciwników władz. Zatrzymania są arbitralne, procesy odbywają się za zamkniętymi drzwiami, a wyroki mają charakter polityczny. W tym kontekście art. 361‑4 jest jednym z kluczowych narzędzi represji, pozwalającym karać za działania, które w normalnych warunkach stanowiłyby legalne korzystanie z praw człowieka.
Znadniemna.pl na podstawie Spring96.org oraz ohchr.org, zdjęcie ilustracyjne, źródło: domena publiczna
