Wczoraj, 11 lutego, w Pałacu na Wyspie w Łazienkach Królewskich w Warszawie odbyła się gala wręczenia Nagród Forum Współpracy i Dialogu Polska–Litwa. Od 2013 roku wyróżnienia przyznawane są osobom szczególnie zasłużonym dla budowania mostów porozumienia między narodami Europy Środkowo-Wschodniej. W tym roku – obok historyków i ludzi kultury z Litwy, Polski i Ukrainy – uhonorowany został prof. Aleś Smalańczuk, wybitny białoruski historyk.
Nagrody Forum Współpracy i Dialogu Polska–Litwa oraz Forum Dialogu i Współpracy im. Jerzego Giedroycia. Fot.: Szymon Pulcyn/PAP
Tegoroczna edycja miała wymiar szczególny – zbiegła się z 80. rocznicą powstania Instytutu Literackiego w Paryżu oraz ustanowionym przez Senat RP Rokiem Jerzego Giedroycia. To właśnie duch giedroyciowskiej myśli – dialogu, odpowiedzialności za pamięć historyczną i współpracy narodów regionu – wybrzmiewał podczas całej uroczystości.
Historyk pogranicza i pamięci
Vydas Dolinskas – historyk i dyrektor Pałacu Władców Wielkiego Księstwa Litewskiego w Wilnie i prof. Aleś Smalańczuk – białoruski historyk, badacz dziejów pogranicza i pamięci zbiorowej. Fot.: Szymon Pulcyn/PAP
Prof. Aleś Smalańczuk, niezależny historyk białoruski, obecnie związany z Uniwersytetem Warszawskim, od lat bada dzieje pogranicza polsko-litewsko-białoruskiego oraz historię elit politycznych dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Do jego najważniejszych prac należy m.in. biografia Romana Skirmunta – postaci symbolicznej dla wspólnego dziedzictwa regionu.
Prof. Aleś Smalańczuk, białoruski historyk, profesor nauk humanistycznych w Instytucie Slawistyki
W swoim wystąpieniu naukowiec powiedział, że odbiera tę nagrodę jako wyraz uznania dla pracy tych białoruskich historyków, którzy zostali zmuszeni do opuszczenia swojego kraju, gdzie dziś nie istnieje wolność badań naukowych, a ich przedstawicielom grożą represje.
Kapituła nagrody podkreśliła, że działalność Smalańczuka wykracza poza klasyczne badania historyczne. Jego prace pomagają zrozumieć złożoność wspólnej historii, przełamują stereotypy i przywracają pamięć o wielokulturowym dziedzictwie dawnej Rzeczypospolitej. W czasach napięć politycznych i wojny za wschodnią granicą jego głos ma szczególne znaczenie – przypomina, że dialog zaczyna się od rzetelnej wiedzy i wzajemnego szacunku.
Wspólnota doświadczeń
Nagrody – w wysokości 1,5 tys. euro oraz pamiątkowe statuetki – odebrali także: Vydas Dolinskas, dyrektor Zamku Wielkich Książąt Litewskich w Wilnie, Szymon Drej, dyrektor Muzeum Bitwy pod Grunwaldem oraz ukraiński poeta Andrij Lubka, który nie mógł przyjechać na galę, gdyż zgłosił się na ochotnika do ukraińskiej armii. Jego list, odczytany podczas uroczystości, został przyjęty owacją na stojąco.
Włączenie od 2026 roku do grona laureatów także przedstawicieli białoruskiego środowiska demokratycznego jest wyraźnym sygnałem solidarności oraz uznania dla tych, którzy – mimo trudnych warunków – działają na rzecz wolności i dialogu.
Uhonorowanie Alesia Smalańczuka pokazuje, że historia może być przestrzenią spotkania, a nie konfliktu. To dowód, że pamięć o wspólnym dziedzictwie Polski, Litwy i Białorusi może stać się fundamentem przyszłej współpracy – opartej na zrozumieniu, odpowiedzialności i otwartości.
Znadniemna.pl/Fot.: facebook.com/robert.kostro
