Jedna z najstarszych bibliotek dawnego pogranicza Rzeczypospolitej — księgozbiór franciszkanów z Pińska — została po 1939 roku wywieziona przez ZSRR. Dziś wiadomo, że jej rozproszone zbiory znajdują się w Petersburgu. Badacz białoruskiego pochodzenia Andrej Kaławur, członek ICOM (Międzynarodowej Rady Muzeów), uzyskał oficjalne potwierdzenie tego faktu z rosyjskiego muzeum – pisze białoruska gazeta internetowa Nasza Niwa.
Nasza Niwa opisuje losy biblioteki franciszkanów z Pińska — jednego z najcenniejszych księgozbiorów na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Biblioteka, której początki sięgają XVII wieku, gromadziła dokumenty dotyczące historii Pińskiego Księstwa i Wielkiego Księstwa Litewskiego od XIV stulecia. W okresie międzywojennym opiekował się nią biskup Zygmunt Łoziński, Sługa Boży Kościoła Katolickiego.
Po wkroczeniu na Zachodnią Białoruś w 1939 roku Armii Czerwonej bezcenne zbiory – bez zgody władz Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (BSRR) – zostały wywiezione do Moskwy. Trafiły do Centralnego Muzeum Antyreligijnego, gdzie pracował m.in. Julius Margolin (urodzony na początku XX stulecia w Pińsku znany żydowski filozof, pisarz i publicysta – red.). Według Margolina z Pińska wywieziono wówczas jedno z najbogatszych archiwów książkowych regionu, liczące ok. 50 tys. woluminów. Choć w 1941 roku Moskwa deklarowała, że „ważne dla Białorusi” materiały, wrócą do republiki, nigdy do niego nie doszło. Po wojnie Muzeum Antyreligijne zostało rozwiązane, a jego zbiory przeniesiono do Leningradu.
Pierwsze konkretne ślady pińskich zbiorów pojawiły się dopiero w 2022 roku, gdy rosyjskie badaczki opublikowały opracowanie pergaminowych dokumentów z archiwum klasztoru franciszkanów. Wśród nich znalazły się m.in.: przywilej królowej Bony z 1556 roku, dokumenty fundacyjne z XVIII wieku, dokumenty królewskie oraz papieska bulla Klemensa XI.
Andrej Kaławur, badacz z Uniwersytetu Masaryka (Czechy), zwrócił się do Państwowego Muzeum Historii Religii w Petersburgu jako członek ICOM — Międzynarodowej Rady Muzeów, globalnej organizacji zrzeszającej specjalistów ds. muzealnictwa i ochrony dziedzictwa. Dzięki temu uzyskał oficjalną odpowiedź, że znaczna część księgozbioru i rękopisów rzeczywiście znajduje się w petersburskim muzeum, choć rozproszona po różnych działach i nigdy nieopracowana jako osobna kolekcja.
W dziale rzadkiej książki Muzeum Historii Religii w Petersburgu odnaleziono m.in. wydania z XVI–XVIII wieku, w tym dzieła średniowiecznego teologa i kaznodziei franciszkańskiego Bertranda de la Toura (wyd. 1501 r.), renesansowego autora i moralisty francuskiego Jeana Inassena (wyd. 1578 r.) czy francuskiego barokowego pisarza, mistrza satyry i parodii – Paula Scarrona (wyd. 1752 r.).
W dziale rękopisów tejże instytucji znajduje się ponad 50 dokumentów z Pińska, a pełna liczba obiektów wciąż jest ustalana. Jak podkreślają specjaliści odnalezione zbiory są dostępne do badań i częściowej digitalizacji.
Znadniemna.pl na podstawie Nashaniva.com, na zdjęciu: wydana w 1752 roku książka Paula Scarrona ze zbiorów pińskich franciszkanów, fot.: Nashaniva.com
