Od dziś w Grodnie można zwiedzać wystawę „100 lat grodzieńskiego roweru”

W Owalnej Sali Nowego Zamku w Grodnie udostępniono od wczoraj, 9 kwietnia, dla zwiedzających wystawę pt. „100 lat grodzieńskiego roweru. Rowerowe zabytki z kolekcji Andreja Komoski”, prezentującą unikatowe modele rowerów, motorowerów i motocykli produkowanych niegdyś przez fabrykę Starowolskich – jedno z najważniejszych przedsiębiorstw przemysłowych międzywojennego Grodna.

Ekspozycja przypomina historię zakładu, którego początki sięgają 1894 roku. Wtedy bracia Lazarz i Nochim Starowolscy wraz z Izaakiem Piwowarskim założyli wytwórnię wyrobów metalowych przy ulicy Nowej. W latach 20. XX wieku działał tam sklep oferujący rowery renomowanych europejskich marek oraz maszyny do szycia. Na początku lat 30. Nochim Starowolski, prowadzący już spółkę akcyjną, wykupił budynek przy ulicy Brygickiej 20 i przebudował go w duchu konstruktywizmu, tworząc nowoczesną fabrykę, która szybko stała się jednym z symboli rozwijającego się Grodna.

W połowie lat 30. zakład osiągnął pełnię możliwości, produkując rocznie około 10 tysięcy rowerów. Ceniono je za solidność i jakość wykonania, porównywalną z najlepszymi niemieckimi wzorcami. Malowane na czarno, z czerwonymi i zielonymi zdobieniami, wyposażone w skórzane siodła sprowadzane z Łotwy, trafiały do mieszkańców całej II Rzeczypospolitej – od pocztylionów i urzędników po zwykłych użytkowników. W 1934 roku fabryka rozpoczęła produkcję motorowerów, a dwa lata później motocykli. Modele „Niemen”, wyposażone w angielskie silniki Villiers, osiągały prędkość do 90 km/h i były prezentowane m.in. na Targach Poznańskich oraz w warszawskim przedstawicielstwie przy ulicy Senatorskiej.

Po 1939 roku zakład został znacjonalizowany i przekształcony w fabrykę rowerów, a po wojnie – w przedsiębiorstwo produkujące części samochodowe. W latach 70. produkcję przeniesiono na ulicę Karbyszewa, a historyczny budynek przy ulicy Brygickiej, mimo protestów historyków, został w 2005 roku całkowicie zburzony. Do dziś zachowały się jedynie jego podziemia.

Udostępniona dziś wystawa przywraca pamięć o tej wyjątkowej karcie grodzieńskiej historii przemysłowej. Zwiedzający mogą zobaczyć przedwojenne rowery i motorowery, powojenne rowery dziecięce, a także liczne fotografie i akcesoria związane z działalnością fabryki Starowolskich. Ekspozycja będzie czynna do 25 maja.

Znadniemna.pl na podstawie Instagram Grodzieńskiego Państwowego Muzeum Archeologicznego w Grodnie, na zdjęciu tytułowym: Andrej Komosko – właściciel wystawianej kolekcji rowerów, fot.: auto.onliner.by