25 marca br. Fundacja Pomorskich Kresowian zorganizowała w Gdańsku spotkanie poświęcone Mieczysławowi Gębarowiczowi – kustoszowi, historykowi sztuki i ostatniemu polskiemu dyrektorowi Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie. Prelekcję poprowadził Tomasz Kuba Kozłowski, który od lat przybliża historię Kresów i ich wybitnych, często zapomnianych bohaterów.
Tomasz Kuba Kozłowski z Domu Spotkań z Historią w Warszawie
W zapowiedzi wydarzenia organizatorzy podkreślali, że będzie to opowieść o niezwykłych działaniach Gębarowicza podczas II wojny światowej oraz o tym, jak udało się odzyskać rękopisy „Pana Tadeusza”, „Zemsty”, „Potopu” czy „Chłopów”, wywiezione przez Niemców i przechowywane w stajni, oborze i budynku mieszkalnym na Dolnym Śląsku. Chodziło o skrzynie odnalezione po wojnie w Adelsdorfie (dzisiejszym Zagrodnie), gdzie – jak przypomniał Kozłowski – znajdowały się dziesiątki tysięcy woluminów pochodzących z Ossolineum i innych zrabowanych przez Niemców polskich księgozbiorów.
Pałac – Zagrodno Górne. Fot.: zamkilubuskie.pl
Strona tytułowa pierwszego wydania Pana Tadeusza, Public domain, via Wikimedia Commons
Rękopis Pana Tadeusza w zbiorach Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, Pleple2000, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
W trakcie prelekcji Tomasz Kuba Kozłowski przedstawił dramatyczne okoliczności, w jakich Gębarowicz ratował najcenniejsze skarby polskiej kultury. Zwracał uwagę, że działania te wymagały odwagi, determinacji i ogromnej odpowiedzialności, a decyzja o pozostaniu we Lwowie po 1945 roku – mimo represji i marginalizacji – była świadomym wyborem człowieka, który czuł się strażnikiem polskiego dziedzictwa.
W drugiej części spotkania prelegent przypomniał, że w 2018 roku do Kancelarii Prezydenta RP trafił formalny wniosek o pośmiertne odznaczenie Mieczysława Gębarowicza Orderem Orła Białego. Jak wyjaśnił, wniosek ten nie został rozpatrzony ani nie doczekał się odpowiedzi ze strony KPRP. Kozłowski zaznaczył, że jego zdaniem sprawa została odłożona bez uzasadnienia, co trudno pogodzić z wagą zasług Gębarowicza dla polskiej kultury.
Informacja ta wywołała żywą reakcję publiczności. Wśród uczestników pojawiły się propozycje ponowienia wniosku o Order Orła Białego, tym razem z szerokim poparciem środowisk kresowych, naukowych i instytucji kultury. Kilka osób wyraziło gotowość do współpracy przy przygotowaniu dokumentów i nagłośnieniu sprawy. Kozłowski podkreślał, że nagłaśnianie tematu może być kluczowe, aby doprowadzić do ponownego zajęcia się wnioskiem przez Kancelarię Prezydenta.
Spotkanie odbyło się w roku szczególnym dla polskiego dziedzictwa – rok2026 został ogłoszony bowiem przez Sejm RP Rokiem Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, twórcy instytucji, której najcenniejsze zbiory Gębarowicz ratował w najtrudniejszych czasach. W tym kontekście uczestnicy prelekcji zwracali uwagę, że właśnie teraz warto przypominać o jego zasługach i zabiegać o ich godne uhonorowanie.
Na zdjęciu: Tomasz Kuba Kozłowski z Domu Spotkań z Historią w Warszawie i Michał Rzepiak, prezes Fundacji Pomorskich Kresowian. Fot.: archiwum redakcji
Znadniemna.pl
