Od 1 stycznia 2026 roku zaczęła obowiązywać największa od 90 lat reforma polskiej ortografii. Rada Języka Polskiego uprościła i ujednoliciła szereg zasad, likwidując wiele wyjątków i niekonsekwencji, które od lat sprawiały trudność zarówno uczniom, jak i dorosłym. Zmiany obejmują pisownię wielką i małą literą, łączną i rozdzielną, użycie łącznika, a także pisownię nazw mieszkańców miast.
Poniżej przedstawiamy najważniejsze nowe reguły — w formie praktycznego przewodnika:
-
Wielkie litery w nazwach mieszkańców miast i regionów
To najbardziej medialna i widoczna zmiana. Od 2026 r. nazwy mieszkańców miast, dzielnic i regionów piszemy wielką literą.
Było:
- krakowianin
- gdańszczanin
- nowosądeczanin
Jest:
- Krakowianin
- Gdańszczanin
- Nowosądeczanin
Zmiana dotyczy również form żeńskich i liczby mnogiej: Krakowianka, Krakowianie, Gdańszczanki itd.
-
Wielkie litery w nazwach ulic, placów, rond, alei
Od teraz pierwszy człon nazw typu „plac”, „rondo”, „aleja”, „ulica” piszemy wielką literą, jeśli jest częścią nazwy własnej.
Było:
- plac Szczepański
- rondo Mogilskie
Jest:
- Plac Szczepański
- Rondo Mogilskie
-
Uproszczenia w pisowni z „nie”
Reforma likwiduje wiele wyjątków. Od 2026 r. częściej piszemy łącznie, zwłaszcza w przypadkach, które wcześniej były niejednoznaczne.
Przykłady:
- nienajsłodszy (zamiast: nie najsłodszy)
- nienajlepiej (zamiast: nie najlepiej)
Zasada: jeśli wyrażenie ma charakter ocenny i tworzy jedną całość znaczeniową — piszemy łącznie.
-
Zmiany w pisowni przedrostków: „super-”, „ekstra-”, „pół-”, „ćwierć-”
Rada Języka Polskiego ujednoliciła zasady pisowni przedrostków, które wcześniej były pełne wyjątków.
Najważniejsze reguły:
- super- i ekstra- piszemy łącznie:
- supernowoczesny
- ekstramocny
- pół piszemy łącznie, jeśli nie ma ryzyka niejednoznaczności:
- półgodzinny
- półfinał
- łącznik stosujemy tylko wtedy, gdy drugi człon zaczyna się od samogłoski lub wielkiej litery:
- pół-Europy
- pół-Armii
-
Nazwy nagród, orderów, wyróżnień
Od 2026 r. nazwy nagród piszemy wielką literą, jeśli odnoszą się do konkretnego wyróżnienia.
Było:
- nagroda Nobla
Jest:
- Nagroda Nobla
Podobnie:
- Nagroda Pulitzera
- Nagroda Nike
-
Nazwy lokali, instytucji i wydarzeń
Ujednolicono zasady dotyczące nazw własnych miejsc i wydarzeń.
Przykłady:
- Kawiarnia Słoneczna (nazwa własna lokalu)
- Koncert Chopinowski (wydarzenie)
-
Uproszczenia w pisowni łącznej i rozdzielnej
Reforma eliminuje wiele wyjątków, które dotyczyły wyrażeń złożonych.
Przykłady:
- zamiast: „na prawdę” → naprawdę
- zamiast: „po cichu” → pocichu (gdy ma znaczenie przysłówkowe)
-
Ujednolicenie pisowni nazw własnych
Zmiany obejmują także nazwy geograficzne, kulturowe i historyczne.
Przykłady:
- Koncert Chopinowski (z wielkiej litery, gdy odnosi się do twórczości Chopina)
- Epoka Brązu (nazwa epoki)
-
Zmiany w interpunkcji
Choć mniej nagłaśniane, również istotne.
Najważniejsze:
- dopuszcza się większą swobodę w stawianiu przecinka przed „i”, gdy poprawia to czytelność tekstu
- uproszczono zasady dotyczące przecinków przy imiesłowach
-
Zmiany w pisowni zapożyczeń
Ujednolicono zasady zapisu wyrazów obcego pochodzenia.
Przykłady:
- email zamiast: e-mail
- online zamiast: on-line
-
Zmiany w pisowni nazw zawodów i funkcji
Nazwy stanowisk nadal piszemy małą literą, ale doprecyzowano zasady dotyczące kontekstów oficjalnych.
Przykład:
- prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
- minister kultury
Podsumowanie: reforma, która ma ułatwić życie
Rada Języka Polskiego podkreśla, że celem zmian jest uproszczenie, ujednolicenie i zmniejszenie liczby wyjątków, a nie rewolucja dla samej rewolucji. Nowe zasady są bardziej intuicyjne i bliższe temu, jak Polacy faktycznie piszą na co dzień.
Znadniemna.pl na podstawie sjp.pwn.pl, źródło ilustracji: Locatheart.com
